Vàng da sơ sinh là tình trạng da và mắt của trẻ chuyển sang màu vàng do có quá nhiều bilirubin. Bệnh thường tự khỏi khi gan trưởng thành và trẻ bắt đầu bú, nhưng nếu tình trạng này kéo dài thì có thể có nguyên nhân khác. Trong hầu hết các trường hợp, bệnh vàng da (còn gọi là tăng bilirubin máu) ở trẻ sơ sinh sẽ biến mất trong vòng 2 đến 3 tuần. Nồng độ bilirubin càng cao thì trẻ càng có nguy cơ bị tổn thương não.
Nguyên nhân và phân loại
Bilirubin là một sắc tố màu vàng được tạo ra trong quá trình phân hủy hồng cầu. Ở trẻ lớn và người lớn, gan xử lý bilirubin và thải qua đường ruột. Tuy nhiên, gan của trẻ sơ sinh có thể chưa đủ trưởng thành để thực hiện tốt chức năng này.
Vàng da sơ sinh có hai loại: sinh lý và bệnh lý.
- Vàng da sinh lý là phổ biến nhất, chiếm 75% các trường hợp. Vàng da này chỉ là do quá trình chuyển hóa của em bé không thể loại bỏ bilirubin nhanh như khi nó được sản xuất. Dạng này thường xuất hiện vài ngày sau sinh và tự khỏi sau vài tuần khi quá trình phân hủy hồng cầu chậm lại và chức năng gan được cải thiện.
- Mặt khác, vàng da bệnh lý có nghĩa là có một tình trạng khác gây ra vấn đề trong việc loại bỏ bilirubin. Dạng này có thể xuất hiện sớm trong 24 giờ đầu sau khi sinh.
Nguyên nhân có thể bao gồm:
- bất đồng nhóm máu mẹ con như yếu tố rhesus (Rh) hoặc ABO
- sự phá vỡ các tế bào hồng cầu (tán huyết)
- các bệnh lí bẩm sinh ảnh hưởng đến cách cơ thể xử lý bilirubin như hội chứng Gilbert và hội chứng Crigler-Najjar
- mẹ bị đái tháo đường
- suy giáp bẩm sinh
- tắc ruột
- hẹp môn vị
- bệnh vàng da do sữa mẹ, là phản ứng với các chất trong sữa
- bệnh vàng da khi cho con bú, điều này có thể xảy ra nếu trẻ bú không tốt
————————————————
Các bạn xem đầy đủ tại đây nhé LINK
Nguyên nhân và phân loại vàng da sơ sinh
Bilirubin là một sắc tố vàng được tạo ra từ quá trình phân hủy hồng cầu tự nhiên trong cơ thể. Ở trẻ sơ sinh, hệ thống gan mật còn non yếu nên việc chuyển hóa và đào thải bilirubin đôi khi gặp khó khăn, dẫn đến sự tích tụ chất này trong máu và các mô.
Vàng da sinh lý
Vàng da sinh lý là hiện tượng thường gặp, chiếm đa số các trường hợp ở trẻ khỏe mạnh đủ tháng. Thường xuất hiện sau 24 đến 48 giờ sau sinh và có xu hướng tự giảm dần, tự khỏi trong vòng 1 đến 2 tuần mà không để lại di chứng. Nguyên nhân chủ yếu do hồng cầu thai nhi có đời sống ngắn hơn và gan chưa kịp thích nghi để xử lý lượng bilirubin sinh ra.
Vàng da bệnh lý
Khác với dạng sinh lý, vàng da bệnh lý xuất hiện sớm (thường trong vòng 24 giờ đầu sau sinh), mức độ vàng da đậm lan toàn thân hoặc lòng bàn tay, bàn chân, kéo dài trên 2 tuần và đi kèm các triệu chứng bất thường khác. Các nguyên nhân có thể bao gồm:
- Bất đồng nhóm máu mẹ con (hệ ABO hoặc Rh).
- Các bệnh lý tan huyết bẩm sinh hoặc mắc phải.
- Tổn thương gan, rối loạn chuyển hóa bẩm sinh như hội chứng Gilbert, Crigler-Najjar.
- Thiếu hụt men G6PD, suy giáp bẩm sinh.
- Tắc mật bẩm sinh hoặc các dị dạng đường mật ngoài gan.
Dấu hiệu nhận biết vàng da sơ sinh nặng
Phụ huynh cần quan sát trẻ dưới ánh sáng tự nhiên để phát hiện sớm màu sắc da và niêm mạc mắt. Khi mức độ bilirubin tăng quá cao và có nguy cơ thấm vào não (gây biến chứng nhiễm độc thần kinh hay vàng da nhân), trẻ có thể xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng sau:
- Vàng da lan rộng xuống ngực, bụng, đùi, bàn chân và lòng bàn tay.
- Trẻ bú kém, bú yếu hoặc bỏ bú.
- Ngủ li bì, khó đánh thức hoặc quấy khóc bất thường.
- Trương lực cơ thay đổi (quá mềm nhẽo hoặc co cứng).
- Tiêu phân bạc màu và nước tiểu sẫm màu.
Khi nhận thấy các dấu hiệu nghi ngờ vàng da bệnh lý hoặc trẻ có biểu hiện thần kinh, gia đình cần nhanh chóng đưa trẻ đến các cơ sở y tế chuyên khoa nhi để được bác sĩ thăm khám, đo nồng độ bilirubin qua da hoặc xét nghiệm máu và chỉ định phương pháp điều trị phù hợp như chiếu đèn hoặc thay máu khi cần thiết.
Bạn đọc có thể tham khảo thêm các tài liệu chuyên môn về nhi khoa tại GIÁO TRÌNH NHI KHOA YDS TẬP 4 để hiểu sâu hơn về công tác chẩn đoán và điều trị các bệnh lý thường gặp ở trẻ nhỏ.