Hội chứng gan thận (tên tiếng Anh là Hepatorenal – HRS) là tình trạng suy giảm chức năng thận một cách nhanh chóng, đe dọa mạng sống ở người bệnh có xơ gan hoặc suy gan cấp, viêm gan rượu.
Hội chứng gan thận thường gây tử vong, biện pháp duy nhất là ghép gan, mặc dù các phương pháp điều trị khác như lọc máu có thể ngăn chặn sự phát triển tình trạng này.
Các bạn tải tài liệu tại đây nhé DOWNLOAD
Tổng quan về hội chứng gan thận (Hepatorenal Syndrome)
Hội chứng gan thận là tình trạng suy thận chức năng có hồi phục hoặc tiến triển nặng xảy ra ở những bệnh nhân mắc bệnh gan giai đoạn cuối, chủ yếu là xơ gan kèm tăng áp lực tĩnh mạch cửa, hoặc suy gan cấp tính. Đặc điểm sinh lý bệnh nổi bật của hội chứng này là sự co thắt mạch máu thận nặng nề trong khi các mạch máu hệ thống khác lại giãn ra, dẫn đến giảm tưới máu thận trầm trọng dù cấu trúc thận thực thể không bị tổn thương hoại tử ống thận cấp ở giai đoạn đầu.
Phân loại hội chứng gan thận
Theo các tài liệu y khoa và hướng dẫn chuyên ngành, hội chứng gan thận được chia thành hai thể chính:
- Hội chứng gan thận thể 1 (HRS-1): Đặc trưng bởi tình trạng suy giảm chức năng thận tiến triển rất nhanh (creatinine huyết thanh tăng gấp đôi lên trên 226 µmol/L hoặc độ thanh thải creatinin giảm một nửa trong vòng chưa đầy 2 tuần). Tiên lượng rất nặng, đe dọa tính mạng trong thời gian ngắn nếu không can thiệp kịp thời.
- Hội chứng gan thận thể 2 (HRS-2): Tiến triển từ từ hơn, thường đi kèm với tình trạng cổ chướng kháng trị với thuốc lợi tiểu. Tiên lượng kéo dài hơn so với thể 1 nhưng vẫn là dấu hiệu cảnh báo giai đoạn gan mất bù nặng.
Nguyên nhân và yếu tố khởi phát
Hội chứng gan thận không tự nhiên xuất hiện mà thường có các yếu tố thúc đẩy rõ ràng trên nền bệnh gan mạn tính:
- Nhiêm trùng dịch cổ chướng tự phát (Spontaneous Bacterial Peritonitis – SBP).
- Xuất huyết tiêu hóa do vỡ giãn tĩnh mạch thực quản – dạ dày.
- Sử dụng thuốc lợi tiểu quá mức hoặc dùng các thuốc độc thận (NSAIDs, kháng sinh nhóm aminoglycoside).
- Chọc hút dịch cổ chướng thể tích lớn mà không truyền bù albumin thay thế thích hợp.
- Tiêu chảy cấp hoặc mất nước nặng gây sụt giảm thể tích tuần hoàn hiệu dụng.
Triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng
Biểu hiện lâm sàng của hội chứng gan thận thường là sự chồng chéo giữa triệu chứng của bệnh gan mạn tính và suy thận:
- Vàng da, vàng mắt, sao mạch, lòng bàn tay son, tuần hoàn bàng hệ.
- Cổ chướng (báng bụng) từ trung bình đến căng chướng, đôi khi kèm phù hai chi dưới.
- Thiểu niệu hoặc vô niệu (lượng nước tiểu giảm rõ rệt trong 24 giờ).
- Rối loạn tri giác (bệnh lý não gan do suy giảm chức năng thanh thải độc tố của gan và thận).
Các xét nghiệm cận lâm sàng thường ghi nhận: ure và creatinine máu tăng cao, natri niệu rất thấp (< 10 mEq/L), áp lực thẩm thấu niệu cao, và nước tiểu không có cặn lắng tế bào bất thường.
Nguyên tắc điều trị và định hướng chuyên môn
Việc quản lý và điều trị hội chứng gan thận đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các chuyên khoa tiêu hóa, nội thận và hồi sức cấp cứu. Các biện pháp bao gồm:
- Loại bỏ ngay các yếu tố khởi phát như ngưng thuốc độc thận, điều trị dứt điểm nhiễm trùng và cầm máu tiêu hóa.
- Sử dụng các thuốc co mạch (như terlipressin kết hợp với albumin truyền tĩnh mạch) nhằm cải thiện tưới máu thận.
- Lọc máu thay thế thận (chạy thận nhân tạo hoặc lọc màng bụng) được chỉ định trong các trường hợp kháng trị với thuốc co mạch, quá tải thể tích hoặc tăng kali máu nặng.
- Ghép gan là phương pháp điều trị triệt căn duy nhất giúp giải quyết tận gốc nguyên nhân suy gan và cải thiện chức năng thận lâu dài cho người bệnh.
Để nắm vững các phác đồ điều trị chi tiết cũng như các kỹ năng chẩn đoán lâm sàng nội khoa, bạn đọc có thể tham khảo thêm tài liệu NỘI KHOA CƠ BẢN YPNT và TRIỆU CHỨNG HỌC NỘI KHOA Y HÀ NỘI 2025 để củng cố kiến thức y học toàn diện.